Ortalama maliyet nedir?

Bir varlığı farklı zamanlarda ve farklı fiyatlardan birden fazla kez satın aldığınızda, portföyünüzdeki her birimin size kaç liraya mal olduğunu bulmak için ortalama maliyet hesaplaması yapılır. Bu yöntem hisse senedi, kripto para ve altın gibi adete bağlı her varlık türünde geçerlidir.

Buradaki hesaplama basit fiyat ortalaması değildir. Her alımda satın alınan adet de sonucu değiştirir; daha fazla adet aldığınız fiyat, ortalamayı o tarafa çeker. Bu sayfadaki bilgiler yatırım tavsiyesi değildir; hesaplama yöntemini ve formülü açıklar.

Formül nasıl çalışır?

İki temel girdi gerekir: her alımda satın alınan adet ve birim fiyat. Alış komisyonu varsa toplam tutara eklenir. Formül şudur:

Portföy değerini görmek için güncel fiyat girilir. Satış komisyonu da hesaba katılırsa elde kalacak net tutarı önceden hesaplayabilirsiniz. Hangi fiyatta zarar etmeyeceğinizi öğrenmek için başabaş satış fiyatına bakılır:

Ağırlıklı ortalama ile basit ortalamanın farkı

100 adet 50 ₺'den ve 200 adet 40 ₺'den alındığında, iki fiyatın basit ortalaması (50 + 40) ÷ 2 = 45 ₺ çıkar. Ağırlıklı ortalama ise her fiyatın kaç adetle alındığını hesaba katar:

200 adetlik alım daha fazla ağırlık taşıdığından ortalama, 50 ₺'li alımdan uzaklaşıp 40 ₺'ye yaklaşır. Adetler birbirinden ne kadar farklı olursa iki yöntem arasındaki fark o kadar büyür. Gerçek maliyet hesabı her zaman ağırlıklı ortalamadan gelir.

Varsayımsal Örnek A: Komisyonsuz üç alım

Aşağıdaki rakamlar varsayımsal bir senaryodur; gerçek bir varlığın piyasa değerini yansıtmaz.

Ortalama maliyet: 16.000 ÷ 400 = 40 ₺. Üç fiyatın basit ortalaması da 40 ₺ çıkıyor; ancak bu yalnızca bu örnekte adetlerin simetrik dağılımından kaynaklanır. Farklı adet oranlarında sonuçlar ayrışır.

Güncel fiyatın 45 ₺ olduğu varsayımsal durumda portföy değeri 400 × 45 = 18.000 ₺ olur; kâr 18.000 − 16.000 = 2.000 ₺ (%12,5).

Aynı örnekte varsayımsal satış

Bu portföyden 150 adet 48 ₺'den satıldığında:

Satıştan sonra kalan 250 adet için birim maliyet değişmez. Ortalama maliyet yöntemi bu değeri 40 ₺ olarak korur. Kalan maliyet 250 × 40 = 10.000 ₺, güncel fiyat 45 ₺ ile kalan lot değeri 11.250 ₺, kalan lot üzerindeki kâr 1.250 ₺ olur.

Farklı satış fiyatlarının kâra etkisini ayrıca görmek için kâr-zarar hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Varsayımsal Örnek B: Komisyonlu alım

Alış ve satış komisyonu binde 2 olan varsayımsal senaryo: 100 adet × 50 ₺ ve 200 adet × 40 ₺.

Güncel fiyatın 38 ₺ olduğu bu senaryoda satış komisyonu da düşüldükten sonra portföy değeri: 300 × 38 × (1 − 0,002) = 11.377,20 ₺. Zarar: 11.377,20 − 13.026 = −1.648,80 ₺ (−%12,66).

Düşük görünen komisyonlar bile başabaş noktasını yukarı taşır. Farklı aracı kurum tarifelerini karşılaştırmak için komisyon hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Varsayımsal Örnek C: Kripto ve ondalık adet

Araç, 2,5 veya 1,5 gibi tam sayı olmayan adetleri de kabul eder. Aşağıdaki varsayımsal kripto alımı:

Kripto alım-satımında komisyon oranları hisse senedinden farklı olabilir. Bu ortalama maliyetle çeşitli satış fiyatlarında ne kazanacağınızı ya da ne kaybedeceğinizi görmek için kripto kâr hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Maliyet düşürme: ne zaman işe yarar, ne zaman risk taşır?

Maliyet düşürme, fiyat gerilediğinde aynı varlıktan ek alım yaparak ağırlıklı ortalamayı düşürme stratejisidir. İngilizce literatürde DCA adıyla anılır. Hesaplama açısından bakıldığında, daha düşük fiyattan yapılan alımlar ortalamanın o yönde kaymasını sağlar ve başabaş noktası gerilemiş olur.

Bu stratejinin bir riski vardır: fiyat düşmeye devam ederse pozisyon büyür ve toplam zarar artar. Başabaş noktası her ne kadar düşse de mutlak zarar miktarı artabilir. Araç bu kararı veremez; yalnızca sayısal sonucu hesaplar. Yatırım getiri hesaplama aracı belirli bir süre sonunda elde edilen getiriyi yıllık bazda gösterir ve maliyet düşürme senaryolarını karşılaştırmak için de kullanılabilir.

Bedelsiz ve bölünme sonrası adet ayarlaması

Bedelsiz sermaye artışı veya hisse bölünmesi gerçekleştiğinde elinizde tutuğunuz adet değişir, ancak toplam maliyet aynı kalır. Örneğin 100 adet 40 ₺'lik hisse 2'ye bölünürse 200 adet 20 ₺'ye dönüşür; ağırlıklı ortalama maliyet değişmez. Araç bu dönüşümü otomatik yapmaz. Bölünme veya bedelsiz sonrasında yeni adet ve düzeltilmiş birim fiyatı kendiniz girerek hesabı güncelleyebilirsiniz.

Hisse senedi hesaplama aracı, bedelsiz ve bölünme etkisini ayrı bir hesaplama olarak ele alır.

Temettü ve vergi notu

Araç temettüyü maliyete yansıtmaz. Temettü aldığınızda etkili maliyetiniz fiilen düşer; bu düzeltmeyi görmek isterseniz alınan temettü tutarını toplam maliyetten çıkarıp formülü yeniden uygulayabilirsiniz. Temettü hesaplama aracı bu işlemi ayrıca gösterir.

Araç hisse alım-satım kazancı vergisini hesaplamaz. Vergi oranları değişkendir; işlem yapmadan önce aracı kurumunuzdan ya da GİB'den güncel oranı öğrenmeniz gerekir. Temettü ve faiz gelirleri üzerindeki stopajı hesaplamak için stopaj hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Aracı nasıl kullanırsınız?

Her alımı ayrı bir satır olarak girin: adet ve birim fiyat girilmesi yeterlidir. İstediğiniz kadar satır ekleyebilirsiniz; ondalık adet kabul edilir. Alış ve satış komisyonu oranlarını boş bırakırsanız araç komisyonsuz hesaplar.

Güncel fiyat girdiğinizde portföy değeri, kâr-zarar tutarı ve kâr-zarar yüzdesi görünür. Satmayı planladığınız adet ve satış fiyatını da girdiğinizde gerçekleşen kâr-zarar ile kalan lot bilgisini alırsınız. Hisse senedi ve kripto başta olmak üzere adete bağlı alınan her varlık türü için aynı hesaplama geçerlidir.