Nominal getiri ile reel getiri arasındaki fark

Bir mevduattan ya da yatırım fonundan elde ettiğiniz yıllık faiz veya getiri oranı nominaldir: enflasyonun etkisi dahil edilmemiş brüt bir rakamdır. Reel getiri ise bu nominal kazancın enflasyona karşı ne kadarını koruduğunu gösterir. Yüksek enflasyon dönemlerinde nominal oran cazip görünse de alım gücünüz açısından sonuç çok farklı çıkabilir.

Yukarıdaki araçta nominal getiri oranını ve ilgili döneme ait enflasyon oranını girdiğinizde Fisher denklemiyle hesaplanan kesin reel getiriyi ve yaygın kullanılan yaklaşık değeri yan yana görürsünüz. Enflasyon ile nominal oran yükseldikçe bu iki değer arasındaki fark da büyüdüğünden ikisini birlikte görmek önemlidir.

Fisher denklemiyle kesin hesaplama

Reel getirinin standart hesaplama yöntemi Fisher denklemidir:

Nominal getiri oranının %45, dönemin enflasyon oranının %33 olduğunu varsayalım (bunlar örnek oranlardır):

Bu sonuç, enflasyona göre düzeltilmiş net kazancın %9,02 olduğunu gösterir. Araça anapara ve süre girildiyse bu oran ₺ cinsinden reel kazanca da dönüştürülür.

Peki nominal getiri enflasyonun altında kalırsa? Nominal %40, enflasyon %50 durumunda hesap şöyle işler:

Negatif çıkan bu sonuç, para nominal olarak artmış olsa da alım gücünün eridiğini gösterir. Enflasyonun hızlı yükseldiği dönemlerde birçok mevduat ve sabit getirili araç bu tabloya düşer.

Yaklaşık formül neden yanıltır?

Hızlı hesap için nominal getiri ile enflasyon arasındaki fark yaygın biçimde kullanılır:

İlk örneğe döndüğünüzde bu formül %45 - %33 = %12 verir. Fisher denklemiyle bulunan gerçek değer ise %9,02'dir; aradaki fark yaklaşık 3 puandır.

Oranlar düşük olduğunda bu sapma ihmal edilebilir. Örneğin %5 nominal getiri ve %2 enflasyonda iki formül birbirine çok yakın sonuç verir. Ancak oranlar yükseldikçe paydaki bileşik etki giderek ağır basar ve yaklaşık formül gerçek kazancı olduğundan yüksek gösterir. Bu nedenle araç her iki değeri de gösterir ve aradaki farkı ayrıca hesaplar.

Vergi ve stopajın reel getiriye etkisi

Mevduat faizleri ve bazı yatırım getirileri stopaja tabidir. Stopaj, nominal getiriden önce kesildiği için vergi hesaba katılmadan yapılan reel getiri hesabı yanıltıcı bir tablo verir.

Vergi veya stopaj oranı girildiğinde araç önce vergi sonrası nominal getiriyi bulur:

Ardından bu değeri Fisher denkleminde kullanır:

Nominal %45, stopaj %17,5 ve enflasyon %33 örneğinde (bunlar da varsayımsal örnek oranlardır):

Vergi göz ardı edildiğinde %9,02 görünen reel getiri, stopaj hesaba girince %3,10'a düşmektedir. Bu fark, hangi yatırımın gerçekte daha karlı olduğuna karar verirken belirleyici olabilir.

Çok yıllı hesaplarda bileşik etki

Araç varsayılan olarak tek yıl üzerinden çalışır; süre girişini değiştirerek daha uzun dönemleri de modelleyebilirsiniz. Hem nominal getiri hem de enflasyon oranı yıllık kabul edilir ve girdiğiniz süre boyunca bileşik olarak uygulanır.

Dönem sonu nominal değer şu şekilde hesaplanır:

Bugünkü alım gücüyle değer ise enflasyonu da bileşik hesaba katar:

Uzun vadeli yatırımların yıllık bileşik büyüme oranını ayrıca görmek istiyorsanız bileşik büyüme hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.

Farklı yatırımları karşılaştırırken

Mevduat, yatırım fonu ve altın gibi seçenekleri reel getiri üzerinden karşılaştırırken aynı dönemin enflasyon oranını kullanmak gerekir. Farklı dönemlerin enflasyon verilerini birbirine karıştırmak karşılaştırmayı geçersiz kılar.

Her yatırım aracının farklı bir vergilendirme yapısı olduğunu da göz önünde bulundurun. Mevduat ve bazı fonlar stopaja tabi olurken diğerleri farklı oranlarla vergilendirilir ya da vergi dışında kalabilir. Gerçek bir karşılaştırma için araçta vergi oranı girişini kullanmak daha doğru sonuç verir.

Mevduat getirisini ayrıca hesaplamak için mevduat hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Yatırım fonu performansını değerlendirirken fon getiri hesaplama aracına bakabilirsiniz. Altın üzerinden reel kazanç veya kaybı görmek istiyorsanız altın hesaplama aracında da benzer bir karşılaştırma yapabilirsiniz. Genel yatırım performansı için yatırım getiri hesaplama aracını da inceleyebilirsiniz.

Enflasyon verisini nereden bulursunuz?

Araç herhangi bir enflasyon oranı içermez; güncel veriyi kendiniz girmeniz gerekir. TÜİK tarafından her ay açıklanan TÜFE (Tüketici Fiyat Endeksi) değişim oranı, kişisel harcama sepetiyle tam örtüşmeyebilir; ancak genel bir ölçüt olarak kullanılır. Belirli bir dönem için hesap yapıyorsanız o dönemin aylık ya da yıllık TÜFE değişimini kaynak alabilirsiniz. Aylık verileri yıllık orana çevirmek için bileşik hesap yapmak gerekir; araç yıllık oranlarla çalıştığından kısa dönemleri yıllıklandırarak girmek daha tutarlı sonuç verir.

Paranızın belirli bir dönem içindeki alım gücü kaybını ayrı bir araçla görmek isterseniz paranın değeri hesaplama aracına bakabilirsiniz. Enflasyon hesaplamak için ise enflasyon hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Negatif reel getiri ve alım gücü kaybı

Araç dönem sonu nominal değeri ile bugünkü alım gücüyle değeri ayrı ayrı gösterir. Bu iki değer arasındaki fark, reel kazanç ya da kayıptır. Fark negatif çıktığında paranızın nominal tutarı artmış olsa da gerçek anlamda daha az şey satın alabiliyorsunuzdur.

Yüksek enflasyon dönemlerinde düşük faizle tutulan mevduat veya getirisi enflasyonun altında kalan araçlarda bu durum ortaya çıkar. Nominal kazancın pozitif görünmesi, alım gücünüzün korunduğu anlamına gelmez; reel getiri hesabı bu farkı açıkça ortaya koyar.

Bir alacağa işleyen kanuni faizi hesaplamak için yasal faiz hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Kesin tutar için sözleşmenize veya mali müşavirinize başvurmanız önerilir.