Araç enflasyonu nasıl hesaplıyor?

Enflasyon hesaplama aracında üç sekme vardır: Değer Kaybı, Geçmiş Değer ve Gelecek Değer. Üçünde de aynı üç değeri girersiniz: tutar (TL), yıllık enflasyon oranı (%) ve süre (yıl). Süre tam sayı olmalıdır. Küsuratlı bir değer yazarsanız araç bunu tam yıla kırpar, yani 2,5 yıl yerine 2 yıl hesaplanır.

Tüm hesaplar tek bir katsayıya dayanır: katsayı = (1 + enflasyon / 100) üzeri yıl. Yıllık %35 ve 3 yıl için katsayı 1,35 üzeri 3, yani 2,460375 olur. Sekmeler bu katsayıyı farklı yönlerde kullanır.

• Değer Kaybı sekmesinde alım gücü = tutar ÷ katsayı, değer kaybı = tutar − alım gücü, kayıp oranı = kayıp ÷ tutar × 100, toplam enflasyon = (katsayı − 1) × 100, kalan alım gücü = 100 − kayıp oranı.
• Geçmiş Değer sekmesinde bugünkü değer = geçmiş tutar × katsayı.
• Gelecek Değer sekmesinde gelecek fiyat = bugünkü tutar × katsayı.

Değer Kaybı sekmesi ayrıca 1 milyon TL’lik bir konutun, 500 bin TL’lik bir aracın ve 5 bin TL’lik bir market sepetinin aynı katsayıyla yeni fiyatını gösterir.

Örnek 1: 100.000 TL’nin değer kaybı

100.000 TL’yi yıllık %35 enflasyonla 3 yıl boyunca tuttuğunuzu varsayalım. Katsayı 2,460375’tir. Alım gücü 100.000 ÷ 2,460375 = 40.644 TL olur, değer kaybı 59.356 TL’dir. Kayıp oranı %59,4, toplam enflasyon %146, kalan alım gücü ise %40,6 çıkar. Aynı ekranda 1 milyon TL’lik konutun yeni fiyatı 2.460.375 TL olarak görünür.

Kayıp oranı neden toplam enflasyondan küçük?

Örnekte toplam enflasyon %146, kayıp oranı ise %59,4’tür. İki rakam aynı şeyi ölçmez. Toplam enflasyon fiyatların ne kadar yükseldiğini söyler: 100 TL’lik bir sepet 246 TL olmuştur. Kayıp oranı ise paranızın aynı sepetten ne kadarını karşılayamadığını gösterir. 100.000 TL artık yalnızca eski sepetin %40,6’sını alabilir.

Fiyat artışı sınırsız büyüyebilir, ancak paranızın kaybı toplamda %100’e ulaşamaz. Enflasyon ne kadar yüksek olursa olsun alım gücü sıfıra yaklaşır ama sıfır olmaz. Bu yüzden kayıp oranı hiçbir zaman %100’e varmaz.

Örnek 2: geçmiş değer

5 yıl önce 15.000 TL olan bir tutarın bugünkü karşılığını bulmak istiyorsunuz ve yıllık ortalama enflasyonun %45 olduğunu varsayıyorsunuz. Katsayı 1,45 üzeri 5’tir. Sonuç 96.146 TL çıkar. Aradaki fark 81.146 TL, artış oranı ise %541’dir. Bu sekme, eskiden aldığınız bir ücretin ya da bir eşyanın bugünkü satın alma karşılığını görmek için kullanılır.

Örnek 3: gelecek değer

Bugün 2.000 TL tutan bir market alışverişinin yıllık %25 enflasyonla 2 yıl sonra ne kadar olacağına bakalım. Katsayı 1,25 üzeri 2, yani 1,5625’tir. 2.000 × 1,5625 = 3.125 TL bulunur. Fiyat %56 artmıştır. Bütçe planlarken bugünkü harcamanın ileride ne kadara denk geleceğini görmek için bu sekmeyi kullanabilirsiniz.

Her yıl farklı oran girmek mümkün mü?

Araç tüm yıllar için tek bir ortalama oran kullanır. Yıl yıl farklı oran girebileceğiniz bir alan yoktur. Yıllar arasında oran değişmişse ortalamayı kendiniz bulmalısınız ve burada aritmetik ortalama doğru sonucu vermez.

Örnek olarak iki yılda sırasıyla %40 ve %30 enflasyon olsun. Toplam katsayı 1,40 × 1,30 = 1,82’dir. Araca yazacağınız yıllık ortalama, iki sayının aritmetik ortalaması olan %35 değil, geometrik ortalamadır: 1,82’nin karekökü eksi 1, yaklaşık %34,9. Bu değeri iki yıl için girdiğinizde katsayı yine 1,82 çıkar.

Aylık enflasyonu yıllığa çevirmek

Elinizde aylık bir oran varsa araca girmeden önce yıllığa çevirmeniz gerekir. Aylık enflasyon %2 ise yıllık karşılığı 1,02 üzeri 12 eksi 1 işlemiyle yaklaşık %26,8 bulunur. Aylık oranı 12 ile çarpmak (%24) eksik sonuç verir, çünkü her ay bir önceki ayın üzerine biner.

Yarım yıl ya da ay girebilir miyim?

Hayır. Süre alanı tam sayı yıl bekler, küsurat tam yıla kırpılır. Altı aylık bir dönemi görmek istiyorsanız yıllık oranı kendiniz aya çevirmeniz gerekir. Aracın aylık hesap sekmesi yoktur.

Kira ve maaş artışını değerlendirmek

Kira ya da maaşınıza yapılan zammı bu araçla kıyaslayabilirsiniz. Gelecek Değer sekmesine maaşınızı ve beklediğiniz yıllık enflasyon oranını girin. Çıkan tutar, alım gücünüzü korumak için ulaşmanız gereken seviyeyi gösterir. Gerçek zam bu tutarın altında kalıyorsa alım gücünüz azalmıştır.

Kullanacağınız oranı kendiniz belirleyin. Burada ne gerçek bir TÜFE rakamı ne de bir tahmin yazıyoruz. TÜİK’in açıkladığı TÜFE verisini kullanmak istiyorsanız yıllık değişimi oradan alıp araca girmelisiniz.

İlgili hesaplayıcılar

Enflasyondan arındırılmış getiriyi görmek için reel getiri hesaplama aracına bakabilirsiniz. Paranın zaman içindeki karşılığını başka bir yoldan görmek için paranın değeri hesaplama sayfası var. Zam kararlarını değerlendirirken maaş zammı hesaplama ve kira artış oranı hesaplama işinize yarar. Birikiminizin getirisini karşılaştırmak için mevduat hesaplama aracını kullanın.

Hesabı birden fazla oranla denemek de yararlıdır. Aynı tutarı %25, %35 ve %45 ile karşılaştırdığınızda oran arttıkça katsayının hızla büyüdüğünü görürsünüz.

Sınırlamalar

Tek bir ortalama oranla çalışıldığı için sonuç yaklaşık bir tahmindir. Gerçek enflasyon yıllar arasında dalgalanır. Aracın sunduğu konut, araç ve sepet fiyatları da aynı katsayının uygulanmasından ibarettir; bu kalemlerin gerçek piyasa fiyatını yansıtmaz. Sonuçları kesin bir öngörü olarak değil, farklı oranların etkisini görmek için bir senaryo olarak okuyun.

Sıkça Sorulan Sorular