Serbest meslek makbuzu nedir

Serbest meslek makbuzu (SMM), avukat, mali müşavir, doktor, mühendis, mimar, tercüman, yazılımcı ya da tasarımcı gibi kendi adına bağımsız çalışan kişilerin, verdikleri hizmet karşılığında aldıkları ücreti belgelemek için düzenlediği belgedir. Vergi Usul Kanunu'na göre serbest meslek erbabı her tahsilat için makbuz düzenlemek zorundadır. Belirli meslek grupları için makbuz 2020'den bu yana elektronik ortamda e-SMM olarak düzenleniyor.

Makbuzda birkaç satır yan yana durur: brüt ücret, gelir vergisi stopajı, net ücret, KDV ve varsa KDV tevkifatı. Bu satırların hangisinin kime ödendiği ilk kez makbuz kesen biri için kafa karıştırıcı olabilir. Yukarıdaki araç tek bir tutardan yola çıkarak hepsini hesaplar.

Makbuzdaki kalemler

Brüt ücret

Hizmetin KDV hariç ve stopaj düşülmemiş bedelidir. Stopaj da KDV de bu tutar üzerinden hesaplanır.

Gelir vergisi stopajı

Gelir Vergisi Kanunu'nun 94/2-b maddesine göre serbest meslek işleri için yapılan ödemelerden %20 gelir vergisi kesilir. Kesintiyi ödemeyi yapan taraf yapar ve muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle vergi dairesine yatırır. Şirketler, kamu kurumları, dernekler ve kendisi de serbest meslek erbabı ya da tüccar olan kişiler vergi kesintisi yapmakla yükümlüdür. Makbuz şahsa, yani nihai tüketiciye kesildiğinde stopaj yapılmaz; araçta stopaj oranını 0 yaparak bu durumu hesaplayabilirsiniz.

Kesilen stopaj kaybolmaz. Serbest meslek erbabı yıllık gelir vergisi beyannamesinde, yıl içinde kesilen stopajları hesaplanan vergisinden düşer.

Net ücret

Brüt ücretten stopaj düşüldükten sonra kalan tutardır. KDV bu tutara dahil değildir.

KDV

Serbest meslek hizmetleri genel olarak %20 KDV'ye tabidir. KDV, brüt ücret üzerinden hesaplanır ve makbuza ayrı satır olarak yazılır. Bazı hizmetlerde farklı oran ya da istisna olabilir; araçta %10, %1 ve KDV yok seçenekleri bu yüzden bulunur.

KDV tevkifatı

KDV Genel Uygulama Tebliği'nde sayılan bazı hizmetlerde alıcı, KDV'nin bir kısmını serbest meslek erbabına ödemez ve KDV-2 beyannamesiyle kendisi yatırır. Etüt, plan-proje, danışmanlık ve denetim hizmetlerinde oran 9/10'dur. Belirlenmiş alıcılara (kamu kurumları, bankalar, sigorta şirketleri gibi) verilen diğer hizmetlerde 5/10 uygulanır. Kısmi tevkifat, işlemin KDV dahil bedeli 2026 için 12.000 ₺'yi aşıyorsa yapılır (VUK 588 Sıra No'lu Tebliğ). Araç tevkifatı sizin seçiminize göre uygular, alt sınırı ise yalnız uyarı olarak gösterir. Hangi oranın uygulanacağını öğrenmek için KDV tevkifat hesaplama aracındaki işlem listesine bakabilirsiniz.

SMM hesaplama formülleri

Elinize geçmesini istediğiniz tutardan geriye gitmek için aynı formül tersine çevrilir:

Stopaj %20 ve KDV %20, tevkifat yoksa paydadaki ifade 1'e eşit olur. Bu yüzden şirkete kesilen tevkifatsız bir makbuzda elinize geçen tutar brüt ücrete eşittir: stopaj olarak kesilen tutar kadar KDV tahsil edersiniz.

Örnek hesaplar

Örnek 1: Brütten nete, tevkifat yok

Bir şirkete 10.000 ₺ brüt ücretle danışmanlık dışı bir hizmet veriliyor. Stopaj %20, KDV %20.

Örnek 2: Belirlenmiş alıcıya 5/10 tevkifatlı makbuz

Bir kamu kurumuna 20.000 ₺ brüt ücretli hizmet veriliyor. KDV dahil bedel 24.000 ₺ olduğu için 12.000 ₺ sınırı aşılıyor ve 5/10 tevkifat uygulanıyor.

Kurum 4.000 ₺ stopajı muhtasar beyannameyle, 2.000 ₺ KDV'yi KDV-2 beyannamesiyle yatırır. Serbest meslek erbabı kalan 2.000 ₺ KDV'yi kendi KDV beyannamesinde gösterir.

Örnek 3: Netten brüte

Stopaj sonrası 20.000 ₺ net ücret almak isteyen bir tercüman için brüt ücret:

Örnek 4: Şahsa kesilen makbuz

Bir avukat müvekkiline, yani vergi kesintisi yapmakla yükümlü olmayan bir kişiye makbuz kesiyor ve toplam 12.000 ₺ tahsil etmek istiyor. Stopaj 0, KDV %20.

Makbuzu kesmeden önce kontrol edin

• Karşı taraf vergi kesintisi yapmakla yükümlü mü? Değilse stopaj satırı boş kalır.
• Hizmetiniz KDV tevkifatı kapsamında mı ve alıcı belirlenmiş alıcı mı?
• KDV dahil tutar 12.000 ₺ sınırını aşıyor mu?
• Anlaşmanız brüt üzerinden mi, net üzerinden mi yapıldı? Sözleşmede "net" yazıyorsa netten brüte hesap yapın.

Araç yıllık gelir vergisi, Bağ-Kur primi ya da damga vergisi hesaplamaz. Buradaki sonuçlar tahmini hesaptır; makbuz düzenlemeden önce mali müşavirinize danışın.

İlgili hesaplama araçları

Yıl sonunda ödeyeceğiniz vergiyi görmek için gelir vergisi hesaplama, serbest çalışanlara özel tahmin için freelancer vergi hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Kira ödemelerindeki kesintiler için stopaj hesaplama sayfası da var.

Askerlik ya da yurt dışı sürelerinizi emekliliğe saydırmak isterseniz emeklilik borçlanması hesaplama, kazancınızla aldığınız bir evi beş yıl dolmadan satacaksanız değer artış kazancı vergisi hesaplama aracına bakın.