İller arası mesafe nasıl hesaplanır

Araç, Türkiye'deki 81 il merkezinin enlem ve boylamını içinde tutar. Koordinatlar yaklaşık şehir merkezi noktaları olarak tanımlanmış ve virgülden sonra iki basamakla girilmiş. "Nereden" ve "Nereye" illerini seçince hesap hemen çalışır; ayrıca bir şey yazmanıza gerek kalmaz.

Kuş uçuşu mesafe, haversine formülü ile bulunur. Bu formül Dünya'nın küresel şeklini hesaba katar ve iki koordinat arasındaki en kısa yay uzunluğunu verir. Düz bir harita üzerindeki Öklid mesafesinden daha doğru sonuç üretir; özellikle uzak iller arasında fark belirginleşir.

Haversine formülü

Dünya yarıçapı R = 6371 km alınır. İki nokta arasındaki mesafe d şu şekilde hesaplanır:

• a = sin²(Δφ/2) + cos φ1 · cos φ2 · sin²(Δλ/2)
• d = 2R · asin(√a)

φ enlem, λ boylamdır; ikisi de radyan cinsinden kullanılır. Δφ ve Δλ, iki nokta arasındaki farkları gösterir. Sonuç doğrudan kilometre olarak çıkar.

Formülü adım adım görmek isteyenler için Ankara-İstanbul örneği aşağıda yer alıyor.

Karayolu mesafesi ve katsayı

Kuş uçuşunu asfalt yol mesafesine çevirmek için bir katsayı uygulanır. Varsayılan değer 1,25'tir. Türkiye'de gerçek oran il çiftine göre oldukça değişir; aynı katsayıyı her güzergâha uygulamak çoğu zaman yeterince isabetli olmaz.

Dağlık bölgelerden geçen, Marmara Denizi gibi bir körfezi dolaşan ya da köprü ve feribot gerektiren güzergâhlarda oran 1,35 ile 1,45 arasına tırmanabilir. Otoyol bağlantısı kuvvetli ve arazi görece düz olan güzergâhlarda ise 1,10 ile 1,15 arasında kalabilir.

Ankara-İzmir bu durumu somut olarak gösterir. Kuş uçuşu 520,8 km; 1,25 katsayısıyla karayolu tahmini 650,9 km çıkar. Gerçek sürüş mesafesi ise yaklaşık 580-590 km. Bu çift için 1,13 daha gerçekçi bir katsayıdır. Araçtaki katsayı alanı tam bu durumlar için düzenlenebilir halde bırakılmış.

Şunu da belirtmek gerekir: araç bir tahmin üretir, gerçek yol rotasını hesaplamaz. Kesin kilometre için Karayolları Genel Müdürlüğü'nün mesafe cetveli ya da navigasyon uygulaması kullanılmalı. Bir güzergâhtaki gerçek ortalama hızınızı bulmak için Hız Hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Sürüş süresi

Araç, karayolu tahminini ortalama hıza bölerek sürüş süresini hesaplar. Varsayılan hız 90 km/sadır. Kullanıcı bu değeri değiştirebilir; şehir içi geçişlerin yoğun olduğu bir güzergâhta 70 km/sa daha gerçekçi olabilir, otoyol ağırlıklı bir yolda ise 100 km/sa tercih edilebilir.

Araç mola süresi eklemez. İstanbul-Ankara gibi uzun güzergâhlarda gerçek varış süresini bulmak için Yol Süresi Hesaplama aracını kullanabilirsiniz; orada mola sayısı ve süresi de hesaba katılır.

Yakıt tüketimi ve maliyet

Araç, aşağıdaki varsayılan değerlerle yola çıkar:

• Yakıt tüketimi: 7 L/100 km
• Litre fiyatı: 50 ₺ (örnek değer, kullanıcı güncel pompa fiyatını yazar)

Hesap iki formüle dayanır:

• Yakıt miktarı (litre) = karayolu km × tüketim / 100
• Maliyet = yakıt miktarı × litre fiyatı

Araç hem tek yön hem gidiş-dönüş maliyetini ayrı ayrı gösterir. Tüketim ve maliyet hesabını daha fazla parametre üzerinden yapmak isteyenler için Yakıt Tüketimi Hesaplama ve 100 km Yakıt Hesaplama araçları farklı seçenekler sunar. Elektrikli araç kullanıyorsanız Elektrikli Araç Şarj Hesaplama sayfasına bakabilirsiniz.

Örnek hesaplamalar

Aşağıdaki örnekler varsayılan değerlerle hesaplanmıştır: katsayı 1,25, ortalama hız 90 km/sa, tüketim 7 L/100 km, litre fiyatı 50 ₺.

Ankara - İstanbul: adım adım

1. Kuş uçuşu: 349,5 km
2. Karayolu tahmini: 349,5 × 1,25 = 436,8 km
3. Sürüş süresi: 436,8 / 90 = 4,85 saat → 4 sa 51 dk
4. Yakıt miktarı: 436,8 × 7 / 100 = 30,6 L
5. Tek yön maliyet: 30,6 × 50 = 1.529 ₺
6. Gidiş-dönüş: 3.058 ₺

Navigasyon uygulamalarında bu güzergâh genellikle 450 km civarında çıkar. Gerçek oran yaklaşık 1,29 demek oluyor. Katsayı alanına 1,29 yazarsanız araç daha yakın bir tahmin üretir.

İstanbul - İzmir: katsayı farkı

Kuş uçuşu 328,2 km. Marmara Denizi nedeniyle yol belirgin biçimde uzar; gerçek karayolu güzergâha göre yaklaşık 470-480 km'dir. Bu çift için 1,25 katsayısı yeterince geniş değil; 1,40 ile 1,45 arası daha gerçekçi olur. Katsayıyı değiştirmenin önemini en iyi gösteren çiftlerden biri budur.

Ankara - Konya: kısa mesafe örneği

Kuş uçuşu 231,4 km. 1,25 katsayısıyla karayolu tahmini 289,3 km. Bu güzergâhta otoyol bağlantısı kuvvetlidir; gerçek mesafe 260-265 km dolayındadır. 1,14 gibi daha düşük bir katsayı denemeye değer.

İl çiftleri mesafe tablosu

İstanbul-İzmir satırındaki karayolu değerinin gerçek mesafeden kısa çıktığı görülür; bu çift katsayı düzenlemesi yapılması gereken örneklerden biridir.

En yakın 8 il tablosu

Araç, seçilen çıkış iline kuş uçuşuyla en yakın sekiz ili tablo halinde listeler. Bu tablo özellikle komşu illere yapılan kısa seyahat planlamalarında işe yarar. Hangi ilin hangi ile daha yakın olduğunu tek bakışta görmek mümkün olur.

Mesafe karşılaştırmalarını güneş doğuş ve batış saatleriyle birleştirmek isteyenler için Güneş Doğuş ve Batış Saati aracı da kullanılabilir; uzun yolculuklarda gün ışığı planlaması için pratik olur.

Sık yapılan hesaplamalar

Kullanıcıların en çok sorguladığı çiftlerden biri Adana-Mersin'dir: kuş uçuşu yalnızca 64 km. Öte yandan Edirne-Hakkari, listedeki en uzun çiftlerden biri olarak 1.537,2 km kuş uçuşu mesafesiyle öne çıkar. Bu iki örnek aracın kullanım aralığını iyi yansıtır; komşu şehirlerden ülkenin iki ucuna kadar her çift hesaplanabilir.

Seyahat masraflarını daha ayrıntılı çıkarmak isteyenler Yolluk Hesaplama aracını da inceleyebilir. Süreyi farklı birimlerle hesaplamak gerekirse Saat Hesaplama da hızlı yanıt verir.

Koordinat kaynağı ve hassasiyet

Araçta kullanılan koordinatlar il merkezlerini temsil eder. Gerçekte bir ilin yüzölçümü büyük olabilir; bu durumda il sınırının bir ucundan diğerine olan mesafe, merkez koordinatından yapılan hesapla örtüşmeyebilir. Araç özellikle şehir merkezleri arasındaki mesafeyi bulmak için kullanılmalı, kırsal noktalara veya ilçelere tam mesafe için kullanılmamalıdır.

Sonuç olarak araç, büyük güzergâhları hızla kıyaslamak ve bir yolculuk öncesi kabaca bütçe ve zaman planı yapmak için pratik bir başlangıç noktası sunar. Koordinat hassasiyetini artırmak ya da gerçek trafik koşullarını görmek isteyenler için navigasyon uygulamaları daha ayrıntılı veri sağlayacaktır.