Yasal faiz, 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun kapsamında belirlenen ve taraflar arasında başka bir oran kararlaştırılmadığında mahkemelerin esas aldığı faiz türüdür. Sözleşmede oran yoksa, para borcunda temerrüde düşülmüşse ya da mahkeme kararıyla faize hükmedilmişse bu oranlar devreye girer. Yukarıdaki araçla tarihleri ve anapara tutarını girerek döneme uygun oranı otomatik uygulayabilirsiniz.

Yasal faiz ne zaman uygulanır

En sık karşılaşılan durum, sözleşmede faiz oranı belirlenmemiş alacaklardır. Kira uyuşmazlıkları, ödenmemiş hizmet bedelleri, tazminat talepleri ve ticari olmayan borç ilişkilerinde, taraflar ayrı bir oran üzerinde anlaşmamışsa 3095 sayılı Kanun devreye girer. İş mahkemesi kararlarında hükmedilen kıdem ve ihbar tazminatı ile ücret alacaklarına da yasal faiz işler; başlangıç tarihi kararın türüne göre temerrüt, ihtar ya da dava tarihinden itibaren hesaplanır.

Mahkemeler bazı davalarda hüküm tarihinden, bazılarında dava tarihinden itibaren faize karar verir. Hangi tarihin esas alınacağı kararın içeriğine bağlıdır; kesin tutarı sözleşmenize, mahkeme kararınıza ya da avukatınıza danışarak belirleyin.

Yasal faiz ile vergi ve kamu alacaklarına uygulanan gecikme faizi ve gecikme zammı farklı mevzuata tabidir. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamındaki hesaplamalar için gecikme faizi hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Kanuni faiz oranları (1984-2026)

Oranlar BKK ve kanun değişiklikleriyle dönem dönem güncellenmiştir. Aşağıdaki tablo Maliye Bakanlığı Parasal Sınırlar Tebliği (2006-1) ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın yayımladığı oran tablosuna dayanmaktadır.

Tabloda dikkat çekici iki dönem var: 2006-2024 arasında oran yaklaşık 18 yıl boyunca %9'da sabit kaldı. 2024'te %24'e çıkması uzun bir durağanlık sonrasında gelen ilk büyük artıştı. 2026'da ise sistem köklü biçimde değişti.

2026'daki değişiklik

7589 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle 3095 sayılı Kanun'un 1. maddesi yeniden düzenlendi ve yeni düzenleme 31 Temmuz 2026'da Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Bundan önce Anayasa Mahkemesi, E.2024/24 ve K.2025/164 sayılı kararıyla sabit oranlı eski düzenlemeyi sözleşme dışı borçlar bakımından iptal etmişti; 7589 sayılı Kanun bu boşluğu kapattı.

Yeni sistemde oran sabit değil, TCMB reeskont faizinin %80'i olarak belirleniyor. Hesaplama şöyle işliyor: 1 Ocak-30 Haziran döneminde bir önceki yılın 31 Aralık reeskont oranının %80'i uygulanır. Eğer 30 Haziran'daki reeskont oranı 31 Aralık değerinden en az 5 puan farklılaşmışsa, 1 Temmuz-31 Aralık döneminde 30 Haziran reeskont oranının %80'i geçerli olur; bu koşul oluşmazsa yıl ortasında değişiklik olmaz. 31 Aralık 2025 reeskont oranı %38,75 olduğundan 2026'nın ilk dönem oranı %38,75 x 0,80 = %31 çıktı.

Bu kural yalnızca taraflar arasında başka bir oran kararlaştırılmamışsa geçerlidir. 1 Ocak 2027'de oran değişebileceğinden araçtaki güncel oran alanını o tarihte kontrol etmeniz önerilir.

Hesaplama yöntemi ve örnekler

Yasal faiz basit faiz esasıyla hesaplanır; bileşik (mürekkep) faiz uygulanmaz. Dönem içinde oran değişmişse hesap, oranın değiştiği tarihte bölünür ve her parça ayrı ayrı hesaplanıp toplanır. Bileşik faiz hesabı için bileşik faiz hesaplama aracına bakabilirsiniz; farklı bir hesaplama yöntemi olduğundan sonuçlar örtüşmez.

Üç somut örnek üzerinden gidelim:

Örnek 1: 100.000 ₺ anapara, 01.01.2024 - 31.12.2024 tarihleri arası (365 gün). Bu aralık iki farklı oran dönemine denk geliyor. 1 Ocak-31 Mayıs 2024 arasındaki 152 günde %9 oranı geçerliydi: 100.000 x 0,09 x 152 / 365 = 3.747,95 ₺. 1 Haziran-31 Aralık 2024 arasındaki 213 günde %24 oranı uygulandı: 100.000 x 0,24 x 213 / 365 = 14.005,48 ₺. Toplam yasal faiz: 17.753,42 ₺.

Örnek 2: 50.000 ₺ anapara, 15.03.2026 - 29.10.2026 tarihleri arası (228 gün). Bu aralık da iki dönem içeriyor. 15 Mart-30 Temmuz 2026 arasındaki 138 günde %24: 50.000 x 0,24 x 138 / 365 = 4.536,99 ₺. 31 Temmuz-29 Ekim 2026 arasındaki 90 günde %31: 50.000 x 0,31 x 90 / 365 = 3.821,92 ₺. Toplam faiz: 8.358,90 ₺.

Örnek 3 (sabit oran modu): 200.000 ₺ anapara, %24 sabit oran, 90 gün: 200.000 x 0,24 x 90 / 365 = 11.835,62 ₺.

Sabit oran modu, sözleşmede belirlenmiş bir oran varsa ya da ticari temerrüt faizi gibi ayrı bir oran tablosuna göre hesaplama yapmak istiyorsanız işe yarar. Genel faiz hesaplamaları için faiz hesaplama aracını da kullanabilirsiniz.

Temerrüt faizi ile ilişkisi

3095 sayılı Kanun hem kanuni faizi hem de temerrüt faizini düzenler; ikisi aynı kanunda yer alır ancak farklı maddelerde.

Birinci madde, sözleşmede oran bulunmayan adi borçlardaki faiz oranını belirler; bu oran tablodaki rakamlara karşılık gelir. İkinci madde ticari işlemlerdeki temerrüt faizini düzenler; bu oran TCMB kısa vadeli avans faizine bağlıdır ve ayrı bir tabloya dayanır. Araç yalnızca birinci madde kapsamındaki hesaplamayı yapar; ticari temerrüt faizi için sabit oran modunda kendi oranınızı girebilirsiniz.

Bir diğer yaygın karışıklık banka kredisi gecikmesiyle ilgilidir. Tüketici kredisinin taksit gecikmesinde uygulanan oran Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği'ne, kredi kartı gecikmesindeki oran ise TCMB'nin belirlediği azami oranlara göre belirlenir; 3095 sayılı Kanun bu durumlarda devreye girmez. Bu hesaplamalar için kredi gecikme faizi hesaplama aracı daha uygun bir başlangıç noktasıdır.

Faiz başlangıç tarihi

Faizin hangi tarihten işleyeceği, alacağın niteliğine ve temerrüdün nasıl gerçekleştiğine göre değişir. Borçlu borcunu hiçbir bildirim olmaksızın ödemesi gereken tarihte kendiliğinden temerrüde düşüyorsa faiz o tarihten işler. Vadesi belirsiz borçlarda ihtar gönderilmesi gerekir; faiz ihtarın tebliğ tarihinden başlar. Mahkeme yoluyla talep edilen alacaklarda bazı kararlar dava tarihini, bazıları hüküm tarihini esas alır; bu ayrım kararın içeriğinden anlaşılır.

İş mahkemesi alacaklarında ise farklı alacak kalemleri farklı başlangıç tarihlerine tabi olabilir. Kesin tarih için hüküm fıkrasına bakılmalıdır.

Faizin gerçek değeri

Uzun süreli alacaklarda yasal faizin enflasyon karşısındaki reel etkisini anlamak önemlidir. 2006-2024 yılları arasında %9'da kalan oran, aynı dönemde yüksek seyreden enflasyonun gerisinde kaldı; bu dönemde alacaklının aldığı faiz, alacağın alım gücündeki kaybı çoğu yıl karşılamadı. Reel getiriyi değerlendirmek için enflasyon hesaplama ve paranın değeri hesaplama araçlarına bakabilirsiniz.

Kesin tutar için mahkeme kararınızdaki faiz başlangıç tarihini ve hüküm fıkrasını esas alın; gerekirse avukatınıza danışın.