Somatotip nedir

Somatotip, bedenin yağ, kas ve iskelet kitlesi oranlarını tanımlamaya yarayan bir ölçüm çerçevesidir. Barbara Heath ve Lindsay Carter'ın geliştirdiği antropometrik yöntem bugün spor bilimi ve beden kompozisyonu araştırmalarında standart olarak kullanılmaktadır. Carter bu yöntemi ilerleyen yıllarda güncellediği bir kılavuzla daha kapsamlı biçimde tanımladı.

Somatotip üç bileşenden oluşur. Endomorfi, vücuttaki göreli yağ miktarını yansıtır. Mezomorfi, kas ve iskelet kitlesini ölçer. Ektomorfi ise boy-ağırlık oranını, yani ince ve uzun yapıyı temsil eder. Her bileşen yaklaşık 0,5 ile 10 arasında bir değer alır. Gerçek yaşamda çoğu kişinin profili bu üç bileşenin farklı ağırlıklarda karışımından oluşur.

Sheldon, geçtiğimiz yüzyılın ortalarında somatotipleri kişilik özellikleriyle eşleştirmeye çalışmıştı. Bu kişilik teorisi sonraki araştırmalarla bilimsel geçerliliğini yitirdi ve bugün kabul görmüyor. Heath-Carter yöntemi o kişilik iddialarından bağımsızdır; yalnızca beden bileşimini ölçer.

Araç nasıl çalışır

Hızlı tahmin modu

Bu mod kaliper gerektirmez. Cinsiyet, boy, kilo ve bilek çevresi değerleri yeterlidir. Araç önce boy-ağırlık oranını hesaplar: HWR, boyun santimetre değerinin kilonun küpköküne bölünmesiyle bulunur. HWR değerine göre ektomorfi bileşeni üç farklı formülle hesaplanır. HWR 40,75 veya üzerindeyse 0,732 çarpı HWR eksi 28,58 uygulanır. HWR 38,25 ile 40,75 arasındaysa formül 0,463 çarpı HWR eksi 17,63'e değişir. HWR 38,25 veya altındaysa ektomorfi sabit olarak 0,1 alınır.

Çerçeve indeksi bilek ölçüsünden çıkar: r değeri boyun bilek çevresine bölünmesiyle elde edilir. Erkeklerde 10,4 üzeri küçük kemik yapısını, 9,6 ile 10,4 arası ortayı, 9,6 altı büyüğü gösterir. Kadınlarda sınır değerleri 11 ve 10,1'dir.

Genel eğilimi belirlemek için araç HWR ve BKİ değerlerini birlikte değerlendirir. Ektomorfi 3 veya üzerinde ve BKİ 22'nin altındaysa ektomorf eğilimi gösterilir. BKİ 27 veya üzerindeyse, ya da ektomorfi 1'in altında ve BKİ 25 veya üzerindeyse endomorf eğilimi çıkar. BKİ kasla yağı birbirinden ayırt edemez; kaslı bir kişi de bu hesaplamada endomorf eğilimi görünebilir. Kalan durumlar mezomorf veya karma görünüm olarak değerlendirilir: küçük çerçevede ektomorf-mezomorf arası, orta ya da büyük çerçevede mezomorf eğilimi olarak gösterilir.

İki örnek üzerinden netleştirelim. 185 santimetre, 68 kilogram erkekte bilek çevresi 16,5 santimetre ise: HWR 45,32, ektomorfi 4,60, çerçeve indeksi 11,21 yani küçük çerçeve, BKİ 19,9. Sonuç: ektomorf eğilimi. 172 santimetre, 92 kilogram erkekte bilek çevresi 19 santimetre ise: HWR 38,10, ektomorfi 0,1, çerçeve indeksi 9,05 yani büyük çerçeve, BKİ 31,1. Sonuç: endomorf eğilimi. Ancak bu sonuç kaslı biri için de çıkabilir; bel çevresi ve yağ oranı ölçümü durumu netleştirir.

Hızlı tahmin modu yalnızca ektomorfi bileşenini hesaplar; endomorfi ve mezomorfi bu modda ölçülemez. Vücut kitle indeksi hesaplama aracıyla BKİ değerinizi ayrıca inceleyebilirsiniz.

Heath-Carter antropometrik modu

Bu mod sekiz ek ölçüm gerektirir. Dört deri kıvrımı milimetre cinsinden alınır: triseps, subskapular, supraspinale ve baldır. İki epikondil genişliği santimetre cinsinden ölçülür: humerus ve femur. Ayrıca kasılı üst kol çevresi ile baldır çevresi santimetre cinsinden girilir.

Endomorfi hesabında üç deri kıvrımı toplamı boy düzeltmesiyle ölçeklenir. X değeri şu formülle bulunur: triseps artı subskapular artı supraspinale çarpı 170,18 bölü boy. Ardından endomorfi değeri hesaplanır: eksi 0,7182 artı 0,1451X, eksi 0,00068X kare, artı 0,0000014X küp.

Mezomorfi dört ölçümü birleştirir: 0,858 çarpı humerus artı 0,601 çarpı femur artı 0,188 çarpı kol çevresi eksi triseps bölü 10 artı 0,161 çarpı baldır çevresi eksi baldır kıvrımı bölü 10, bu toplamdan 0,131 çarpı boy çıkarılır ve 4,5 eklenir. Ektomorfi yine HWR üzerinden hesaplanır.

Somatokart koordinatları iki formülle bulunur: X koordinatı ektomorfi eksi endomorfi, Y koordinatı 2 çarpı mezomorfi eksi endomorfi artı ektomorfi toplamıdır.

Sonuçların yorumu

Carter'ın sınıflama yönteminde önce baskın bileşen belirlenir. En yüksek bileşen ikincisinden 0,5'ten fazla büyükse o bileşen baskın tip olarak adlandırılır. Diğer iki bileşenin farkı da 0,5'i geçiyorsa ikinci bileşen sıfat olur; örneğin endomorfik mezomorf. İki bileşen 0,5 içinde eşitse mezomorf-endomorf gibi ikili ad kullanılır. Tüm bileşenler arasındaki fark 1 birimi geçmiyorsa merkezi tip, yani dengeli denir.

Carter'ın değer aralıkları her bileşen için şöyle özetlenebilir: 0,5 ile 2,5 arası düşük, 3 ile 5 arası orta, 5,5 ile 7 arası yüksek, 7,5 ve üzeri çok yüksek.

Üç örnek üzerinden görelim. 178 santimetre, 75 kilogram erkekte triseps 10 mm, subskapular 12 mm, supraspinale 9 mm, humerus 7,0 cm, femur 9,8 cm, kol çevresi 34 cm, baldır çevresi 37 cm, baldır kıvrımı 8 mm ise: X değeri 31 çarpı 170,18 bölü 178, yani 29,64. Endomorfi 3,02, mezomorfi 5,11, HWR 42,21, ektomorfi 2,32. Sonuç: 3,0 endomorfi, 5,1 mezomorfi, 2,3 ektomorfi. Tip: endomorfik mezomorf. Somatokart koordinatları X eksi 0,70, Y 4,88.

165 santimetre, 72 kilogram örnekte kıvrımlar 22, 25 ve 20 mm, baldır kıvrımı 18 mm, humerus 6,3 cm, femur 9,2 cm, kol çevresi 30 cm, baldır çevresi 36 cm: bileşenler 6,5 endomorfi, 4,6 mezomorfi, 0,7 ektomorfi. Tip: mezomorfik endomorf.

185 santimetre, 68 kilogram örnekte kıvrımlar 6, 8 ve 5 mm, baldır kıvrımı 5 mm, humerus 6,9 cm, femur 9,4 cm, kol çevresi 29 cm, baldır çevresi 35 cm: bileşenler 1,6 endomorfi, 2,7 mezomorfi, 4,6 ektomorfi. Tip: mezomorfik ektomorf.

Beden kompozisyonunu daha ayrıntılı incelemek için vücut yağ oranı hesaplama ve bel-kalça oranı hesaplama araçlarına bakabilirsiniz. Hedef kilo aralığını görmek için de ideal kilo hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.

Somatotip hakkındaki yaygın yanılgılar

Somatotip beden şeklini tanımlar; metabolizma hızını veya genetik bir kader çizgisini ölçmez. İnternette sıkça karşılaşılan "ektomorflar hızlı metabolizmalıdır" veya "endomorflar karbonhidrat yememeli" gibi iddiaların sağlam bilimsel kanıtı yoktur. Beden tipi, beslenme düzeni ve antrenmanla zaman içinde değişir.

Ölçüm doğruluğu da sonuçları doğrudan etkiler. Deri kıvrımları eğitimli bir ölçümcü tarafından kaliper kullanılarak alınmazsa hata artar. Deri kıvrımında birkaç milimetrelik fark, özellikle endomorfi bileşeninde belirgin değişikliğe yol açabilir. Bu araç girilen değerleri işler; ölçüm kalitesinden kullanıcı sorumludur.

Günlük enerji gereksinimini hesaplamak için TDEE hesaplama, makro dağılımı için makro besin hesaplama ve protein ihtiyacı için protein ihtiyacı hesaplama araçlarına başvurabilirsiniz.

Önemli not

Bu araçtan elde edilen sonuçlar tıbbi tavsiye niteliği taşımaz. Somatotip değerlendirmesi bir hastalık teşhisi ya da tedavi önerisi yerine geçmez. Beslenme ve egzersiz planı için bir diyetisyen veya hekim görüşü alınması önerilir.