Basamak ve bölük kavramı

Sayıları doğru okuyabilmek için önce basamak ve bölük kavramlarını anlamak gerekir. Bir sayıda rakamların her biri bir basamağı temsil eder; en sağdaki basamak birler, onun solundaki onlar, bir sonraki yüzler basamağıdır. Bu ilk üç basamak birlikte birler bölüğünü oluşturur.

Birler bölüğünün solundaki üç basamak binler bölüğüdür: binler, on binler, yüz binler. Ondan sonra milyonlar, milyarlar, trilyonlar ve katriyonlar bölükleri gelir. Her bölük kendi içinde birler, onlar, yüzler basamaklarından oluşur.

Araç bu bölüklerin tamamını destekler; 0'dan 999 katrilyona kadar, yani 18 haneye kadar olan tam sayıları Türkçe yazıya çevirir.

Türkçede sayıların yazımı: ayrı yazım kuralı

TDK yazım kurallarına göre sayılar ayrı yazılır. Her bölük kendi içinde ayrı, bölükler de birbirinden ayrı yazılır. 1.984 sayısı "bin dokuz yüz seksen dört" biçiminde okunur; bu kelimelerin her biri ayrı yazılır.

Birkaç örnek:

• 123 → yüz yirmi üç
• 1.000 → bin
• 1.984 → bin dokuz yüz seksen dört
• 2.500.000 → iki milyon beş yüz bin
• 15.000.000.000 → on beş milyar

"Bir bin" yanlışı

Türkçede sık yapılan bir hata, bin sayısını "bir bin" diye okumaktır. Bu yanlıştır; doğru okuyuş yalnızca "bin"dir. Benzer durum on, yüz için geçerli değildir: "on" için "bir on", "yüz" için "bir yüz" da söylenmez; ama bu bölüklerin üstündeki milyon, milyar, trilyon ve katrilyon bölüklerinde "bir" ön eki gerekir: "bir milyon", "bir milyar", "bir trilyon", "bir katrilyon" doğru yazımdır.

• 1.000 → bin (bir bin değil)
• 1.000.000 → bir milyon
• 1.000.000.000 → bir milyar

"Milyar" ve "bilyon" karışıklığı

Türkçede 10⁹ için kullanılan sözcük "milyar"dır. İngilizcede bu değer "billion" olarak adlandırılır. Bu iki sözcük çevirilerde sıkça karıştırılır. İngilizceden yapılan çevirilerde "bilyon" sözcüğü zaman zaman kullanılsa da Türkçede standart terim "milyar"dır. Trilyon ise her iki dilde de 10¹² için kullanılır.

Ondalık sayıların okunuşu

Ondalık sayıların iki farklı okuma biçimi vardır.

Virgüllü okuma, ondalık kısmı rakamlar halinde söyler: 12,5 için "on iki virgül beş", 3,05 için "üç virgül sıfır beş". Bu yöntem günlük konuşmada yaygındır ve ondalık basamak sayısından bağımsız olarak uygulanabilir.

Kesirli okuma, ondalık kısmı kesir adıyla ifade eder: 12,5 için "on iki tam onda beş", 3,05 için "üç tam yüzde beş". Kesirli okumada ondalık basamak sayısına göre "onda", "yüzde", "binde", "on binde", "yüz binde", "milyonda" adları kullanılır.

Ondalık sayıların kesirli gösterimiyle ilgili daha fazla örnek için kesir-ondalık çevirici aracına bakabilirsiniz.

Para ve çek yazımı: bitişik yazma kuralı

Para işlemlerinde, özellikle çek ve senet gibi hukuki belgeler düzenlenirken, tutarın rakamla gösterilmesinin yanı sıra yazıyla da belirtilmesi gerekir. Bu belgelerde sayılar bitişik yazılır. TDK, para ile ilgili işlemlerde rakamla belirtilen tutarın yazıyla da gösterilmesi durumunda sayıların bitişik yazılmasını kurala bağlamıştır.

Ayrı yazımdaki "bin dokuz yüz seksen dört", para belgelerinde "bindokuzyüzseksendört" biçimine dönüşür. Milyon, milyar gibi bölük adları da kalan sözcüklerle birleştirilir.

Belgenin başına "Yalnız:" ibaresi eklenir. Bu ibare, tutarın üstüne ya da yanına sonradan rakam ya da sözcük eklenmesini önlemek amacıyla kullanılır; belgeyi değiştirmeye çalışanların müdahale alanını daraltır. Lira kısmı ve kuruş kısmı ayrı yazılır; lira bölümü bitişik Türkçe yazıyla, kuruş bölümü kısaltmayla gösterilir.

Örnek: 12.345,60 TL → "Yalnız: onikibinüçyüzkırkbeş TL altmış kr"

Kuruş sıfırsa kuruş kısmı hiç yazılmaz: 5.000 TL → "Yalnız: beşbin TL"

Çek ve senet işlemlerinde vade hesabına da ihtiyaç duyulabilir. Çek-senet vade ortalaması hesaplama aracı bu konuda yardımcı olur.

Eksi sayıların okunuşu

Negatif sayılar "eksi" ön ekiyle okunur. −25 için "eksi yirmi beş", −1.000 için "eksi bin" denir. Para belgelerinde negatif tutar söz konusu olmaz; eksi okuyuş yalnızca normal sayı okunuşu modunda geçerlidir.

Yüzde ve oran ifadelerinde sayı okunuşu

Yüzde ifadelerinde sayı, "yüzde" sözcüğünden önce söylenir: %25 için "yüzde yirmi beş", %0,5 için "yüzde sıfır virgül beş". Bu sıralama günlük dilde de yazı dilinde de aynıdır. Finansal metinlerde faiz oranları, büyüme rakamları ve enflasyon verileri bu biçimde gösterilir.

Oran hesaplamalarında elde edilen sonuçları doğru biçimde yazmak için önce oran-orantı hesaplama aracıyla hesabı tamamlayıp ardından sonucu Türkçeye çevirebilirsiniz.

Büyük sayılarla çalışırken nelere dikkat edilmeli

Milyar ve katrilyon gibi büyük bölüklerde okunuş hataları daha sık olur. Bunun temel nedeni, binler ve milyonlar dışındaki bölüklerin günlük dilde az kullanılmasıdır. Bir sayıyı yazıya çevirmeden önce kaç haneli olduğunu belirlemek, doğru bölüğe yerleştirmeyi kolaylaştırır.

18 haneli bir sayıyı elle doğrulamak güçtür. Araç, sayıyı bölüklere ayırarak her grubun hangi bölük adıyla okunduğunu tabloda gösterir. Bu tablo, özellikle katrilyon düzeyindeki devlet bütçesi, istatistiksel nüfus verisi veya bilimsel ölçüm gibi bağlamlarda okuyuşu doğrulamak için kullanışlıdır.

Sık yapılan hatalar

Normal metinde sayıları bitişik yazmak yaygın bir hatadır. "Dokuzyüz" ya da "üçyüzellibin" biçimleri çek ve senet dışındaki metinlerde yanlıştır; doğrusu "dokuz yüz" ve "üç yüz elli bin" biçiminde ayrı yazımdır.

Bölük adlarını karıştırmak da sık görülür. Milyon (10⁶) ile milyar (10⁹) zaman zaman yer değiştirir; özellikle büyük istatistiksel verileri okurken bu ayrıma dikkat etmek gerekir. İngilizcede "billion" milyar (10⁹) demektir; "bilyon" sözcüğü Türkçede kullanılmaz.

Uzun sayıları yazıya çevirirken kelime sayısını kontrol etmek istiyorsanız kelime ve karakter sayacı aracını kullanabilirsiniz.

Basamak tablosu ve görsel yerleşim

Büyük sayıları okurken basamak tablosu çok işe yarar. Sayı sağdan sola gruplandırılır: ilk üç basamak birler bölüğü, sonraki üç basamak binler bölüğü, ondan sonraki milyonlar bölüğü. Araç, girilen sayının bölüklerini, her bölükteki rakamları ve okunuşlarını gösteren bir tablo sunar; böylece 15 ya da 18 haneli sayıların hangi bölüğe düştüğünü kolayca görmek mümkün olur.

Sayı sistemleri arasında geçiş yapmanız gerekiyorsa binary çevirici ve Roma rakamı çevirici araçlarından yararlanabilirsiniz.

KDV ve finansal hesaplamalarda sayı okunuşu

Fatura, sözleşme ya da ödeme belgelerinde tutarın hem rakamla hem yazıyla gösterilmesi gerektiğinde sayı okunuşu aracı doğrudan kullanılabilir. Önce tutarı hesaplamak için KDV hesaplama aracına bakabilir, sonra bulunan tutarı yazıya çevirmek için sayı okunuşu aracını kullanabilirsiniz. Büyük harf seçeneği aktifken araç tüm çıktıyı büyük harfle yazar; bu özellik özellikle resmi belgelerde tercih edilir.