Bir tarihin hangi gün olduğu nasıl bulunur

Doğduğunuz günün pazartesi mi cuma mı olduğunu, bir tarihî olayın haftanın hangi gününe denk geldiğini ya da gelecekteki bir toplantının hafta sonuna düşüp düşmediğini merak etmek çok yaygındır. Takvim yaprağı elinizde yoksa bu soruyu cevaplamanın iki yolu var: bilinen bir tarihten ileri ya da geri gün saymak veya bir formül kullanmak. Bu sayfadaki araç ikinci yolu izler ve sonucu Zeller yöntemiyle adım adım gösterir.

Araç gün, ay ve yılı ayrı kutulardan alır. Sonuçta haftanın gününü, tarihin yılın kaçıncı günü olduğunu, ISO hafta numarasını, o yılın artık yıl olup olmadığını ve tarihin bugünden kaç gün önce ya da sonra olduğunu görürsünüz. Altındaki tabloda aynı gün ve ayın seçtiğiniz yılın on yıl öncesinden on yıl sonrasına kadar hangi günlere düştüğü listelenir.

Zeller formülü

Alman matematikçi Christian Zeller'in 19. yüzyılda yayımladığı yöntem, Gregoryen takvimdeki herhangi bir tarihin haftanın hangi günü olduğunu tek satırlık bir hesapla bulur:

h = (q + ⌊13(m + 1) / 5⌋ + K + ⌊K / 4⌋ + ⌊J / 4⌋ + 5J) mod 7

• q: ayın günü.
• m: ay numarası. Mart 3, Nisan 4 diye gider, Aralık 12'dir. Ocak ve Şubat ise önceki yılın 13. ve 14. ayı sayılır.
• K: yılın son iki hanesi. Ocak ve Şubat'ta yıl bir azaltıldıktan sonra alınır.
• J: yüzyıl, yani yılın ilk iki hanesi.
• ⌊ ⌋: tam kısım. Bölmenin küsuratı atılır.
• mod 7: yediye bölümden kalan.

Ocak ve Şubat'ın önceki yıla eklenmesinin nedeni artık gündür. 29 Şubat yılın sonuna taşındığında formül artık yıl kontrolüne ihtiyaç duymaz. Çıkan h değeri şöyle okunur:

Adım adım örnekler

29 Ekim 1923

q = 29, m = 10, yıl 1923 olduğu için K = 23 ve J = 19. Terimler: 29, ⌊13 × 11 / 5⌋ = 28, 23, ⌊23 / 4⌋ = 5, ⌊19 / 4⌋ = 4 ve 5 × 19 = 95. Toplam 184 eder. 184'ün yediye bölümünden kalan 2'dir, yani gün pazartesidir. Cumhuriyetin ilan edildiği gün gerçekten de pazartesiye denk gelir.

1 Ocak 2000

Ocak ayı olduğu için m = 13 alınır ve yıl 1999'a düşer. q = 1, K = 99, J = 19. Terimler: 1, ⌊13 × 14 / 5⌋ = 36, 99, ⌊99 / 4⌋ = 24, 4 ve 95. Toplam 259'dur. 259, yedinin tam katı olduğu için kalan 0 çıkar ve sonuç cumartesidir.

15 Temmuz 2016

q = 15, m = 7, K = 16, J = 20. Terimler: 15, ⌊13 × 8 / 5⌋ = 20, 16, 4, 5 ve 100. Toplam 160, kalan 6. Gün cumadır.

29 Şubat 2024

Şubat olduğu için m = 14 ve yıl 2023 alınır. q = 29, K = 23, J = 20. Terimler: 29, ⌊13 × 15 / 5⌋ = 39, 23, 5, 5 ve 100. Toplam 201, kalan 5. Gün perşembedir. Araçta aynı tarihi girdiğinizde bu hesabın her terimini ekranda görürsünüz.

Aynı tarih her yıl neden kayar

Normal bir yıl 365 gündür, bu da 52 hafta ve 1 gün eder. Bu yüzden bir tarih ertesi yıl haftanın bir sonraki gününe düşer. Bu yıl salıya denk gelen doğum gününüz, araya 29 Şubat girmezse gelecek yıl çarşambaya denk gelir. Araya artık gün girerse kayma iki gün olur. Araçtaki tablo bu kaymayı yıllara yayılmış olarak gösterir; cumartesi ve pazar günleri turuncu renkle işaretlenir.

29 Şubat'ı seçerseniz tablo yalnız artık yılları listeler, çünkü diğer yıllarda bu tarih yoktur. Gregoryen takvimde artık yıl kuralı şudur: dörde bölünen yıllar artık yıldır, ama yüze bölünüp dört yüze bölünmeyen yıllar artık yıl değildir. 2000 artık yıldı, 1900 değildi, 2100 de olmayacak.

Takvim ne zaman tekrar eder

Gregoryen takvimin tam döngüsü 400 yıldır. 400 yılda 146.097 gün vardır ve bu sayı tam olarak 20.871 haftaya karşılık gelir. Dolayısıyla 400 yıl sonra her tarih yine aynı güne düşer. 1901 ile 2099 arasında yüzyıl istisnası devreye girmediği için takvimler 28 yılda bir tekrar eder. Örneğin bir yılın duvar takvimi, araya yüzyıl sınırı girmedikçe 28 yıl sonra yeniden kullanılabilir. Daha kısa aralıklarla, 6 ya da 11 yıl sonra da aynı takvime denk gelen yıllar olur.

ISO hafta numarası ve yılın kaçıncı günü

ISO 8601 standardında hafta pazartesi başlar. Yılın ilk haftası, içinde o yılın ilk perşembesi bulunan haftadır. Bu yüzden Ocak'ın ilk günleri önceki yılın 52. ya da 53. haftasına, Aralık'ın son günleri sonraki yılın 1. haftasına düşebilir. Araç böyle bir durumda hafta numarasının hangi yıla ait olduğunu ayrıca yazar. Yılın kaçıncı günü ise 1 Ocak'tan itibaren sayılır; normal yılda 365, artık yılda 366 gün vardır.

Türkiye'de takvim ve eski tarihler

Gregoryen takvim 1582'de Katolik ülkelerde kabul edildi, diğer ülkeler ona yıllar hatta yüzyıllar içinde geçti. Türkiye'de miladi takvim 1926 başından itibaren resmî takvim oldu. Daha eski Osmanlı belgelerinde hicri ya da Rumi tarihler görürsünüz. Böyle bir tarihi çevirmek için önce hicri takvim aracıyla miladi karşılığını bulup sonra bu sayfada gününe bakabilirsiniz. Araç 1583'ten önceki tarihleri kabul etmez, çünkü o dönemin kayıtları Jülyen takvime göre tutulmuştur ve gün adları farklı çıkar.

Tarih hesaplarında işinize yarayacak diğer araçlar

İki tarih arasındaki gün farkı için iki tarih arasındaki gün sayısı, bir tarihe gün ekleyip çıkarmak için tarih hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Hafta sonları ve tatiller hariç sayım gerekiyorsa iş günü hesaplama daha uygundur. Yaşınızı gün, ay ve yıl olarak görmek için yaş hesaplayıcı, önemli bir güne ne kadar kaldığını izlemek için kaç gün kaldı sayfasına bakabilirsiniz. Ramazan ayında günü takip ediyorsanız Ramazan'ın kaçıncı günü aracı Diyanet takvimine göre sayar.